Site Loader
Rock Street, San Francisco

 

   Kentler süregelen bir halde birçok aç?dan
de?i?im ve dönü?üm süreci içerisindedir. Bu dönü?ümler fiziksel, sosyal,
alg?sal ve tarihsel baz? olgular? içerir ve bu olgular birikerek farkl?
katmanlar olu?mas?n? sa?lamaktad?r. Kent içerdi?i bile?enlerle bu katmanlar?
olu?tururken katmalar da kenti beslemekte ve kendine özgü kimli?ini
olu?turmas?n? sa?lamaktad?r. Kentteki dönü?ümler her zaman kent ve katmanlar?n?
besleyen olgular olmam??lard?r. Bu de?i?imler zaman zaman kent kimli?indeki
katmanlar?n üzerini örten, öteleyen ve hatta bu katmanlar? yok eden boyutta
gerçekle?ebilmektedir. Kentin devinimi ve evrimi deprem, yang?n gibi do?al
afetler varl???yla h?zl? ve beklenmedik gerçekle?ebildi?i gibi kentli,
yönetimler ve yükleniciler gibi insani aktörlerle farkl? mottolar alt?nda zaman
içinde veya ani bir ?ekilde de ya?anabilmektedir.

   Bu de?i?imler kar??s?nda kent mekan? ve
kentlinin kentle kurdu?u ili?ki bu de?i?im dinamikleri kar??s?nda yeniden
kurgulanmaktad?r. Kentin en büyük yap? ta?? olan insan?n bu de?i?imler
içerisinde etken olarak al?nmamas? kent belle?inin ve kimli?inin de?i?im ve
dönü?ünden ziyade yok olmas?na yol açacakt?r.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

   Tarih boyunca topluluklar?n, medeniyetlerin
kenti olan ?stanbul bu ya?amsal döngüde birçok tarihi ve sosyal katmanlar
edinmi? günümüz metropollerindendir. Bu devinimler s?ras?nda her yeni gelen bir
öncekinin izi üstüne y???larak yeni katmanlar olu?turmu?lard?r. Yeni
olu?turulan katmanlar bir öncekinin silikle?tirse de günümüz anlay???na kadar
daha sayg?l? ve korumac? bir yap?da olmu?, de?i?imler dönü?ümlere olanak
sa?lam??t?r.  Ancak 20. yüzy?ldan
itibaren yap?lan de?i?imler ?stanbul’da niteliksel farkl?l?klar üretmekten uzak
kalarak dönü?üm gerçekle?tirememi?tir.(?stanbulla?mak,
y?k?m)  Ayn? zamanda bu de?i?imler
bir önceki belle?i yok sayarak gerçekle?tirmekte ve her geçen gün var olan
katmanlar? üst üste y??arak okunmas?n? güçlendiren bir hal almaktad?r. Üstelik
bu katmanlar yaln?zca fiziksel katmanlar de?il sosyal, ekonomik, kentli ve kent
kullan?m?, tarihsel ve kültürel katmanlar? da bar?nd?rmaktad?r. Bu çok
katmanl?l?k ve daimi dönü?üm hali ya?amas? zor kimliksiz bir kent ortaya
ç?kartmak yerine ?stanbul’a bir kimlik ve bir okuma getirmekte. De?erli ve
nadir olan par?ömen kâ??tlar?n?n silinip tekrar tekrar kullan?lmas? gibi
?stanbul da bu silinmi? izlerden olu?uyor.(?stanbulla?mak,
palimpsest)

    Silip/ tekrar çizme, y?k?p/tekrar in?aa
etme yakla??m? ile siyasal erk, deprem ve yang?nlardan sonra ?stanbul’da en çok
de?i?ime neden olan etkidir. (Osmanl?
Kenti ?stanbul’u Y?kmak ve Yeniden Yapmak Paradoksu: Menderes Y?k?mlar? ) ?stanbul,
XX. yüzy?l?n ba??na kadar, geçirdi?i do?al afetler ve ?ehre yap?lan müdahale
niteli?inde olan küçük dokunu?lara ra?men mevcut dokusu ile süregelen kimli?ini
1950’li y?llara kadar korumu?tur. Ancak her dönem en ça?da? görünümü ve dü?ünce
yap?s?na ula?ma anlay???yla siyasal otoritelerin yapt?klar? fiziksel ve sosyal
etkiler kent belle?ini oldukça de?i?tirmi?tir. Bu de?i?imlerden en çok
etkilenen bölgelerden biri ise Fatih/Aksaray bölgesidir. Aksaray bölgesini
anlamak ve analiz etmek için fiziksel yap?s?n?n
donmu? bir an olarak ?imdiki zamandan ibaret olmad???n?, geçmi?ten bugüne ve
gelece?e do?ru bir ak?? oldu?unu kavramak ve bölgeyi olu?turan farkl? zamansal
ve mekansal katmanlar? irdelemek ve bu katmanlar?n olu?mas?na neden olan
politik ve ekonomik ko?ullar? da anlamaya çal??mak gerekmektedir.

  Aksaray Yenikap? Bölgesi, günümüzde yap?lan
çal??malarla elde etti?imiz bilgilerle Neolitik dönemden itibaren bir yerle?im
noktas?d?r. Yap?lan çal??malar sonucunda alanda bulunan plan veren ta? s?ralar?,
da??n?k halde yanm?? kerpiç parçalar? ve el yap?m? çanak çömlek parçalar? ile
tah?l silolar? buradaki yerle?imi kan?tlar niteliktedir.(YEN?KAPI
MARMARAY VE METRO KURTARMA KAZILARI BULUNTULARI I?I?INDA ?STANBUL’UN ROMA VE B?ZANS
DÖNEM? DEN?Z T?CARET?). Bulunan ve bulunmaya devam eden kal?nt?larla
bölgenin öneminin gitgide artt??? tahmin edilse de Roma ?mparatorlu?u’nun
ba?kentini Byzantion’a ta??mas?yla bölgenin geli?imi ivmelenmi?tir. M?s?r’?n
Roma’ya tah?l sa?lama imtiyaz?n?n yeni ba?kente de uygulanmas?yla Yenikap?
liman? ula??m aç?s?ndan en elveri?li konumda oldu?u için önem kazanarak Eleutherius Liman? veya Theodosius
Liman? olarak an?lmaya ba?lanm??t?r. ( M. V. Levçenko, Kurulu?undan Y?k?l???na Kadar Bizans Tarihi,
?stanbul 1999, s. 11.).  Bu ticaret hareketi Aksaray’?n sürekli
kullan?lan bir merkez olmas?n? sa?lam??t?r. Böylelikle ticaretle birlikte bugün
de görebildi?imiz sürekli devinim hali Aksaray’da kendisini göstermeye
ba?lam??t?r. Bu
dönemde
liman çevresinde
evler, f?r?nlar, saraylar ve kiliseler in?a edilirken, limana gelen tüccarlar?n
ticaret faaliyetleri gösterdi?i pazar alanlar? ile konaklama yapabilecekleri
hanlar da mevcuttu. Kral
yolunun Aksaray üzerinden geçmesiyle yine burada oldu?u dü?ünülen önemli bir
meydan oldu?u dü?ünülen Bus Meydan? ile Aksaray o dönemde bir sosyal, ekonomik
ve politik bir odak noktas? konumundayd?. Ancak Lykos deresinin getirdi?i
alüvyonlu topraklar?n doldurmas?yla liman 7. yy’dan itibaren yava? yava?
i?levini kaybetmeye ba?lam??, Osmanl? döneminde liman tamamen karaya kat?lm??
durumdayd? ve zengin topraklar?n birikmesiyle ekim alan? olarak kullan?lmaya
ba?lanan bir bölge haline geldi. Langa (Vlanga/Blanka) Bostanlar? olarak
adland?r?lan bu bölge uzun süre varl???n? korumu?tur. Osmanl? Döneminde
i?levini kaybeden liman günümüz anlay???na yak?n bir ?ekilde hafriyat alan?
olmu?tur. Laleli Camii’nin in?aat?ndan ç?kan molozlarla sahil ?eridi
doldurularak bugünkü Yal? Mahallesi’nin arazi elde edilmi?, bu arazi Padi?ah
III. Mustafa taraf?ndan Ermeni ve Rum tebaaya sat?lm??t?r. .(YEN?KAPI MARMARAY VE METRO
KURTARMA KAZILARI BULUNTULARI I?I?INDA ?STANBUL’UN ROMA VE B?ZANS DÖNEM? DEN?Z T?CARET?).
Böylelikle Aksaray insan eliyle gerçekle?en ilk de?i?imini ya?am??t?r. (Osmanl? Kenti ?stanbul’u Y?kmak ve Yeniden
Yapmak Paradoksu: Menderes Y?k?mlar? )

 Cumhuriyet Dönemi’nde Ankara imar?ndan sonra
?stanbul imar?na a??rl?k verilmi?tir. Bu dönemde Henri Prost taraf?ndan haz?rlanan ?stanbul imar plan?yla en çok
etkilenen alanlardan biri Aksaray bölgesi olmu?tur. Paris ?ehrindeki gibi büyük
akslar?n aç?lmas?n? öngören planlama sadece Cumhuriyet’in ilk y?llar?nda de?il devam
eden bütün dönemlerde etkisini sürdüren bir anlay??? ortaya ç?kartm??t?r. ?stanbul
ula??m?n?n günümüzde ana arterlerinden olan, Unkapan?-Aksaray aras?nda bulunan
Atatürk Bulvar? aks?, 1943 y?l?nda Henri Prost’un nâz?m plan? çerçevesinde
aç?lm??t?r. Bu aks Tarihi Yar?maday? Beyo?lu’na ba?larken Zeyrek ve Vefa
semtleri aras?ndaki organik ba? kesilmi?, iki semt birbirinden keskin çizgilerle
ayr?lm??t?r. Böylelikle Aksaray ve çevresinde ilk fiziksel engel kar??m?za
ç?kmaktad?r.1950lere gelindi?inde ise siyasal erk modernle?me var olan akslar?
ta??t trafi?i için geni?letme ve bunlara ba?lanan yeni akslar açmak ad?na bir
dizi operasyon gerçekle?tirdi. Sadece yol açmak olarak adland?r?lan bu
operasyonlar bir nevi temizlik harekat? olmu?, kent belle?ine ait tarihi ve
sosyal yap?lar?n istimlakiyle sonuçlanm??t?r. Vatan-Millet Caddelerinin
aç?lmas?n? takiben aç?lan Kennedy Caddesiyle beraber olu?an akslar
?stanbullular? için h?zl? eri?im sa?lamay? hedeflerken öncelikle Aksaray
genelde bütün ?stanbul’da kentlilerin eri?imini engelleyici unsurlara dönü?meye
ba?lam??t?r. Devam eden otomobille?me politikas? bir sonraki dönemlerde de
kendini göstermi? Aksaray siyasal erklerin bir tür deneme tahtas? haline
gelmi?tir. Yeni gelen yönetimin bir öncekinin yapt??? düzenlemeleri yüzeysel
bulmas?, daha fazla daha h?zl? eri?im iste?i ile birle?ti?inde var olan doku ve
katman? hiçe sayarak ?stanbul’un kimlik katmanlar? i? makineleriyle hiçe
say?larak silinip bir ula??m katman? ortaya ç?kar?lm??t?r. Ha?im ??can
Altgeçidi, Aksaray Viyadü?ü gibi ba?lant?lar?n in?aas? ”Kim için ula??m?”  sorusunu sormadan yap?lm?? birer kent
engellerine dönü?mü?tür.  ?stanbul’un çok
yönlü katmanlar?n?n zenginli?ini kavrayamayan yöneticilerinin modernle?tirme
ad? alt?nda kurals?z ve süratlice kenti zapt etme çabalar? kentliyi de kö?elere
s?k??m?? hale getirmi?tir.

  
Transfer merkezleri, yolcular?n gidece?i yerlere daha h?zl? ve kolay
ula?malar?n? ve aktarma yapacak yolcular?n bir sistemden di?erine kolay
geçi?lerini sa?lamaktad?r, planl? olarak bir yere konumland?r?labilece?i gibi
bir yer de zaman içinde konumu nedeniyle transfer merkezi olabilmektedir.
Tarihsel süreçte ilk kale kap?s?n?n üstlendi?i transfer merkezi i?levini, 19.cu
yüzy?lda tren istasyonlar? üstlenirken günümüzde çok katmanl? birçok farkl?
ula??m arac?n?n kesi?ti?i ve birçok i?levi içinde bar?nd?ran bir “yer” ve
ula??mda bir “dü?üm noktas?” olan modern transfer merkezleri ortaya ç?km??t?r.

 

Türkiye’de ise küresel
eklemlenmenin ana mekân? ?stanbul metropolüdür ve kentsel dönü?üm, transfer
merkezi gibi kavramlar?n da ilk ortaya ç?kt??? ve yo?unla?t??? yerdir. Artan
yolculuk talebini kar??layamayan rayl? sistemlerin, önerilen yeni hatlar ve
entegrasyon noktalar? ile ula??mda pay?n?n artt?r?lmas?n? için ?stanbul
genelinde birçok transfer merkezi alan?n belirlenmi?tir. Bu transfer
merkezlerinin en önemlilerinden olan Tarihi Yar?mada’da Marmara sahilinde
konumlanm?? Yenikap?, ?stanbul’un birçok ula??m aks?n?n kesi?im noktas?nda
bulunmaktad?r. Yenikap? Transfer Merkezi, ?stanbul’un hem içe dönük hem de d??a
aç?lan kap?s? olacak ve çevresini etkileyecek, ?stanbul’un en önemli
projelerindendir.

 

Transfer merkezleri,
önerildikleri alanlar?n kentsel yo?unlu?unu ve rant?n? artt?rma potansiyeline
sahiptir ve genelde bir kentsel yenileme projesiyle e?güdüm içinde
yürütülmektedir. Yenikap? gibi dönü?ümle iç içe geçmi? bir alan?n transfer
merkezi olmas?, alanda kullan?m bask?s? ile konuttan ticarete dönü?üme ve
tarihi de?eri yüksek Yal? Mahallesi gibi konut alanlar?nda soylula?t?rma
hareketlerinin ya?anmas?na da neden olabilir

Post Author: admin

x

Hi!
I'm Eric!

Would you like to get a custom essay? How about receiving a customized one?

Check it out